Το υποκείμενο είναι η λέξη που δείχνει σε μια πρόταση ποιος ενεργεί ή ποιος δέχεται μια ενέργεια ή ποιος βρίσκεται σε μια κατάσταση.
Ας δούμε κάποια παραδείγματα:
Εγώ γράφω ένα γράμμα.
Εσύ διαβάζεις συνέχεια.
Η Ελένη κάθεται λυπημένη.
Εμείς σήμερα θα πάμε εκδρομή
Θα έρθετε κι εσείς στη γιορτή;
Οι θεατές του αγώνα βράχηκαν από την ξαφνική νεροποντή.
Στα παραπάνω παραδείγματα οι λέξεις: εγώ, εσύ, η Ελένη, εμείς, εσείς, οι θεατές είναι τα υποκείμενα των ρημάτων.
Σε ποια πτώση μπαίνει το υποκείμενο;
Το υποκείμενο του ρήματος στα νέα ελληνικά, όπως και στα αρχαία, μπαίνει πάντοτε σε πτώση ονομαστική, π.χ.
Εγώ γράφω
Εσύ γράφεις
Ο Φίλιππος γράφει
Εμείς γράφουμε
Εσείς γράφετε
Τα παιδιά γράφουν
Το υποκείμενο μπορεί καμιά φορά να παραλείπεται .
Το υποκείμενο μπορεί να παραλείπεται σε διάφορες περιπτώσεις.
-
1ον. Όταν εννοείται εύκολα από τα συμφραζόμενα, π.χ.
Ο Γιώργος σηκώθηκε πολύ πρωί, έφαγε γρήγορα το πρωινό του και ξεκίνησε για τη δουλειά.
(Τα ρήματα είναι τρία, επειδή όμως το υποκείμενο και των τριών ρημάτων είναι «ο Γιώργος» παραλείπεται για να μη το επαναλαμβάνουμε συνέχεια.) -
2ον. Όταν είναι τέτοια η έννοια του ρήματος που μπορεί να εννοηθεί μόνο ένα υποκείμενο, π.χ.
Πολέμησαν γενναία στο αλβανικό μέτωπο. (οι στρατιώτες)
Μόλις φτάσαμε στο ξενοδοχείο μας καλωσόρισαν και μας τακτοποίησαν στα δωμάτιά μας. (οι υπάλληλοι) -
3ον. Όταν το ρήμα δείχνει κάποιο φυσικό φαινόμενο, π.χ.
Όλη την ημέρα φυσάει δυνατά και βρέχει. (ο καιρός) -
4ον. Όταν αναφέρεται σε μια γενική έννοια, π.χ.
Εκτός από τα φυτοφάγα και τα σαρκοφάγα ποια άλλα υπάρχουν; (ζώα) -
5ον. Όταν δηλώνεται από το πρόσωπο του ρήματος· στις περιπτώσεις του α' και β' προσώπου και του ενικού και του πληθυντικού αριθμού δε χρησιμοποιούμε το υποκείμενο, γιατί εννοείται από το πρόσωπο του ρήματος. Έτσι δε λέμε συνέχεια εγώ γράφω, εγώ διαβάζω, εσύ γράφεις, εσύ διαβάζεις, εμείς γράφουμε, εμείς διαβάζουμε, εσείς γράφετε, εσείς διαβάζετε.
